Η παγκοσμιοποίηση και οι διεθνείς αγορές τα τελευταία χρόνια έφεραν τον Κομφούκιο στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας.(1) Κάτω από την Ακρόπολη, σε πλάτωμα και περίοπτη θέση εντός της Αγοράς, ο Σωκράτης φιλοξενεί τον Σοφό Δάσκαλο (Kongfuzi) και διαλέγεται μαζί του σε ζητήματα Ηθικής.
Οι δυο έξοχοι δάσκαλοι της Ηθικής, συνομιλούν για το δίκαιο και το άδικο, το καλό και το κακό, την ιδανική πολιτεία και την ορθή κυβέρνηση, στο πνεύμα της οικουμενικότητας των ανθρώπινων αξιών. Ο Κομφούκιος με τα χέρια ενωμένα στο στήθος – σε στάση σεβασμού που απορρέει από τους κανόνες ορθής συμπεριφοράς – ακούει με προσοχή τον Σωκράτη να διδάσκει.
Ο φιλόσοφος της Αγοράς με διαπεραστικό βλέμμα κοιτάζει μπροστά κρατώντας στο ένα χέρι βιβλίο και με το άλλο θέτει διάφορα ερωτήματα. Αξιοθαύμαστο διαλεκτικό σύμπλεγμα Ανατολής και Δύσης.
Από την ανατολή έως και τη δύση του ήλιου, καθημερινά, τα μάτια και τ` αυτιά των δυο σοφών δασκάλων βλέπουν και ακούν πολλά. Διερχόμενοι πολίτες του κόσμου κοντοστέκονται για να παρακολουθήσουν αυτόν τον μοναδικό διάλογο.
Οι περιπλανώμενοι θεατές στις αναμνηστικές φωτογραφίες τους κρατούν τη στιγμή της συνάντησης ως ευτυχή συγκυρία και εύνοια των Θεών.
Σ` αυτόν τον ειδυλλιακό τόπο με τις ελιές και τις μυρτιές, την Απολλώνια δάφνη και την ανθισμένη αμυγδαλιά, προπομπό της άνοιξης και του έρωτα, ο Σωκράτης προσκαλεί τον Κομφούκιο στο «Συμπόσιο». Ο Κογκ Τσιού (Confucius) αποδεχόμενος την πρόσκληση, ακούει με ενδιαφέρον αλλά και απορία τον διάλογο Σωκράτη και Διοτίμας για τον Έρωτα. (2 )
Στον διάλογο αυτόν φαίνεται ότι ο Σωκράτης παρακολουθεί τα επιχειρήματα της «δασκάλας» του Διοτίμας ενώ στο τέλος πεπεισμένος αποφαίνεται :
«καλύτερος συμπαραστάτης της ανθρώπινης φύσεως από τον έρωτα δεν είναι δυνατόν να ευρεθή. Διά τούτο ακριβώς εγώ τονίζω, ότι οφείλει κάθε άνθρωπος να λατρεύη τον Έρωτα…» και καλεί τον Φαίδρο να θεωρήσει τον διάλογο αυτόν «εγκώμιον εις Έρωτα». ( 3)
Η έννοια και η αιτία του έρωτα και της επιθυμίας δεν έτυχε να απασχολήσουν τη διδασκαλία του Κινέζου στοχαστή, όπως καταγράφηκε στα «Ανάλεκτα». Για τον λόγο αυτό τα περί έρωτος λεχθέντα του φαίνονταν ακατανόητα ελληνικά. Ο Πανάγιος Σοφός ( Sheng ren ) ξεδιπλώνει τη διδασκαλία του για το Dao (Οδός), την Τέλεια ανθρωπιά (Ren), την Αρετή (De) και τον Ουρανό (Tian), χωρίς αναφορά στον Έρωτα…(4 )
Ο Σωκράτης κατανοώντας την απουσία της έννοιας του έρωτα στη διδασκαλία του Κομφούκιου επικαλέστηκε την εύνοια των Θεών ώστε να εξηγήσει «τι εστί Έρως ». Αίφνης, ο Έρως μέγας δαίμων, γιος του Πόρου και της Πενίας φανερώθηκε μπροστά τους με όλη τη μεγαλοπρέπεια. (5 ) Ταυτόχρονα, ένα ζευγάρι νέων ανθρώπων που ήρθαν από μακριά αγκαλιάστηκαν με πάθος μπροστά τους.
Τότε ο Σωκράτης άδραξε την ευκαιρία και με αφορμή την εικόνα αυτή παρουσίασε στον Κομφούκιο την αιτία του έρωτα και της επιθυμίας που αντλεί την καταγωγή του από τους Θεούς για να ανεβάσει τα ανθρώπινα όντα προς την αθανασία.(6).
Στη συνέχεια μίλησε για την ορθή οδό στην αναζήτηση του Έρωτα καθώς και για τους αναβαθμούς της μύησης από τον έρωτα των ωραίων σωμάτων στον έρωτα του απόλυτου κάλλους και της αληθινής αρετής. Στο τέλος αυτής της πορείας ο εραστής καθίσταται «θεοφιλής», ο αγαπημένος των Θεών.(7)
Στο σημείο αυτό ο Σωκράτης έδειξε με το δάχτυλό τον Αττικό ουρανό. Ο Κομφούκιος ατενίζοντας τον Ουρανό χαμογέλασε και φάνηκε να κατανοεί τα λόγια του Σωκράτη.
-Κατάλαβα, του είπε, εννοείς ότι « ο Έρως είναι η Οδός (Dao/Tao) προς την Αρετή (De )και τον Ουρανό (Tian )», ενθυμούμενος τις ανθισμένες κερασιές της πατρίδας του.
Αυτός είναι ο Έρωτας, η Τέλεια ανθρωπιά (Ren); (8)
Πριν προλάβει να απαντήσει ο Σωκράτης, το ζευγάρι είχε ήδη απομακρυνθεί από τα αδιάκριτα βλέμματα του κόσμου. Σε πεσμένο κίονα και κάτω από μια αμυγδαλιά άνθιζε ο Έρωτας…
Ο φιλόσοφος με τα σανδάλια και ο Κινέζος σοφός με τη παραδοσιακή ρόμπα αλληλοκοιτάχτηκαν και χαμογέλασαν.
Ανδριανή Στράνη
Σημειώσεις – Παραπομπές
1. Ανδριανή Στράνη, Τα ταξίδια του Κομφούκιου στην Ελλάδα, HuffPost, 29-10-2024, όπου και σχετική βιβλιογραφία.
2. Πλάτων, Συμπόσιον (Ή περί Έρωτος Ηθικός), 201d11 – 212c18, κείμενον, μετάφρασις και ερμηνεία υπό Ιωάννη Συκουτρή, επανέκδοση, Ακαδημία Αθηνών, Αθήνα 2022.
3. Πλάτων, Συμπόσιον, 212b6-15 και 212c16-18.
4. Τα Ανάλεκτα του Κομφούκιου. Εισαγωγή – Μετάφραση – Ερμηνευτικές σημειώσεις Σωτήρης Χαλικιάς, Τόμος Α΄, σελ. 29-73, όπου παρουσιάζονται οι θεμελιώδεις έννοιες της διδασκαλίας του, εκδόσεις Ίνδικτος Αθήναι 2001.
5. Πλάτων, Συμπόσιον, 203b1– 204c12.
6. Πλάτων, Συμπόσιον, 207a19-20.
7. Πλάτων, Συμπόσιον, 210a16-212a5
8. Ανάλεκτα 9.31. (Τόμος Α΄σελ.207).Στο ποιητικό αυτό απόσπασμα με την ανθισμένη κερασιά «Είναι προφανές ωστόσο πώς η αγαπημένη (ανθισμένη κερασιά) είναι σαφής ποιητική μεταφορά για την τέλεια ανθρωπιά, που παραμένει άγνωστη, όχι γιατί υποτίθεται πως είναι μακριά μας, αλλά γιατί μας λείπει η πραγματική επιθυμία να την προσεγγίσουμε». βλέπε σχόλιο του Σωτήρη Χαλικιά, Τα Ανάλεκτα του Κομφούκιου, Τόμος Β΄, σελ.133.
9. Φωτογραφία. Ανδριανή Στράνη.