Η ανοικοδόμηση της Πόλης της Ζακύνθου μετά τους καταστρεπτικούς σεισμούς του 1953 στα νησιά του Ιονίου, ολοκληρώθηκε λίγα χρόνια αργότερα, με την αποκατάσταση των σεισμοπλήκτων σε μικρά μονώροφα σπίτια και με τη δημιουργία μιας σειράς από θαυμάσια δημόσια κτίρια για την στέγαση των υπηρεσιών του νησιού μας.
Στο χώρο που υπήρχε το προσεισμικό σπίτι που μεγάλωσε ο ποιητής Νικόλαος – Ούγος Φώσκολος και το οποίο ο Δήμος Ζακυνθίων είχε αγοράσει από το έτος 1885 και είχε εγκαταστήσει εκεί την περίφημη “Φωσκολιανή Βιβλιοθήκη”, παρέμεινε ένα μικρό οικόπεδο, εντός του οποίου τοποθετήθηκε το έτος 1969, το περίφημο γλυπτό του Ιωάννη Βιτσάρη “Θρηνούν πνεύμα”, μετά από πρωτοβουλία του αείμνηστου Νομάρχη Ανδρέα Ιωάννου.
Ο Ανδρέας Ιωάννου διενήργησε έρανο και συγκέντρωσε δωρεές, για την αγορά του γλυπτού και σε συνεργασία με την τότε δημοτική αρχή δημιούργησαν έναν αξιοπρεπή και καλαίσθητο κήπο, γύρω από το μνημείο.
Τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 2000 με πρωτοβουλία του Δήμου Ζακυνθίων πεζοδρομήθηκε η οδός Κυριάκου Ξένου και αφού αφαιρέθηκε το προστατευτικό κάγκελο, γύρω από το μνημείο, πλακοστρώθηκε ο κήπος, στο μεγαλύτερο μέρος του.
ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ
Ανέκαθεν ο πνευματικός κόσμος της ιδιαίτερης πατρίδας μας, μετά τους σεισμούς του 1953, οραματιζόταν την ανοικοδόμηση του σπιτιού που γεννήθηκε ο ποιητής και πάντα υπήρχε ανοιχτή μια συζήτηση για την τύχη του οικοπέδου που είχε περιέλθει στην ιδιοκτησία του Δήμου.
Οι συνθήκες άρχισαν να ωριμάζουν την δεκαετία του 1990 όταν με αυθόρμητες πρωτοβουλίες λογίων και πνευματικών ανθρώπων άρχισε να διαμορφώνεται η πρόταση για την ανοικοδόμηση της Οικίας στην αρχική, προσεισμική της μορφή.
Ο άνθρωπος που πήρε την πρωτοβουλία να εκφράσει με πράξεις αυτό το όραμα ήταν ο Νίκος Λαλώτης. ΄Ενας σπουδαίος ζακυνθινός με έντονη δράση στα ζητήματα της προστασίας του περιβάλλοντος και της διατήρησης της ιστορικής μας ταυτότητας, που μεγάλωσε με τις μνήμες της προσεισμικής περιόδου, πήρε την πρωτοβουλία να ιδρύσει μαζί με άλλους φιλοπρόοδους ζακυνθινούς πολίτες, τον Πολιτιστικό Σύλλογο Ζακύνθου “Ούγος Φώσκολος”, αφιερωμένο στην ποιητή και με πρώτο στόχο την ανοικοδόμηση της οικίας που πέρασε τα παιδικά του χρόνια στη Ζάκυνθο ο ποιητής.
Ο Νίκος Λαλώτης έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής στην Αθήνα. Εκεί εργαζόταν ως τραπεζικός υπάλληλος. Ως πολίτης ήταν μέλος των πιο γνωστών οικολογικών οργανώσεων της εποχής του και είχε αναπτύξει έντονη ακτιβιστική δραστηριότητα.
Στη Ζάκυνθο εγκαταστάθηκε τα μέσα της δεκαετίας του 1990 και άρχισε να αρθρογραφεί στον τοπικό τύπο και να εμφανίζεται ως παραγωγός της ραδιοφωνική εκπομπής “Αλκυονίδες διαδρομές” στο ραδιόφωνο ΕΡΜΗΣ 91.8 FM.
Μέσα από την αρθρογραφία του και την εκπομπή του στο ραδιόφωνο υποστήριξε, μεταξύ των άλλων, το πανζακυνθινό αίτημα να οικοδομηθεί, στην αρχική του μορφή το σπίτι που γεννήθηκε ο ποιητής στο χώρο που υπήρχε αυτό προσεισμικά.
Την πρωτοβουλία του Νίκου Λαλώτη υποστήριξαν δυναμικά 34 συμπολίτες από το χώρο των γραμμάτων, της επιστήμης, των τεχνών και της δημοσιογραφίας. Ανάμεσα του ο καθηγητής του Εθνικού Μετσόβειου Πολυτεχνείου Διονύσης Ζήβας που αφιλοκερδώς εκπόνησε την αρχιτεκτονική μελέτη για την ανέγερση της οικίας του ποιητή.
Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ
Το καταστατικό του Σωματείου “Πολιτιστικός Σύλλογος Ζακύνθου Ούγος Φώσκολος”, εγκρίθηκε απο το Πρωτοδικείο Ζακύνθου με την υπ’ αρίθμ. 157 απόφαση στις 12 Νοεμβρίου 2009.
Η έγκριση του Καταστατικού του Σωματείου επιδόθηκε στον Εισαγγελέα Πρωτοδικών και το Νομάρχη Ζακύνθου στις 24 Δεκεμβρίου 2009. ΄Εκτοτε άρχισε η λειτουργία του Σωματείου με τις προϋποθέσεις που όριζε τότε η νομοθεσία.
Ως σκοποί του Σωματείου στο καταστατικό αναφέρονταν ότι είναι η αποκατάσταση της οικίας όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε ο ποιητής, η δημιουργία Μουσείου, η επανίδρυση της Φωσκολιανής βιβλιοθήκης και η υποστήριξη της επιστημονικής έρευνας και την προβολή του έργου του ποιητή.
Πρώτος πρόεδρος του Σωματείου ο αείμνηστος Νίκος Λαλώτης με αντιπρόεδρο τον αείμνηστο Διονύση Ζήβα.
Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΔΗΜΟ
Σημείο καμπής για τη δράση του Σωματείου υπήρξε η υπογραφή στις 4 Φεβρουαρίου του 2013 ενός Μνημονίου συνεργασίας με το Δήμο Ζακύνθου, που έκτοτε δεσμεύει και τις δύο πλευρές.
Σύμφωνα με αυτό ο Σύλλογος ανέλαβε την υποχρέωση να καλύψει με χορηγίες ή άλλους είδους χρηματοδοτήσεις την ανέγερση της οικίας του ποιητή, με βάση την αρχιτεκτονική μελέτη του αντιπροέδρου του σωματείου, καθηγητή Διον. Ζήβα και ο Δήμος ανέλαβε να παραχωρήσει το οικόπεδο για την ανέγερση τη οικίας. Στο ίδιο έγγραφο αναφερόταν επίσης ότι ο Δήμος δεσμεύεται να παραχωρήσει την αποπερατωμένη οικία του ποιητή για 50 χρόνια στο Σύλλογο, ως έδρα του υπό διαμόρφωση Μουσείου.
Η ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΕΣΠΑ
Μετά από συνεχείς ενέργειες του Συλλόγου, χρηματοδότης του έργου της ανέγερσης της οικίας του ποιητή, ανέλαβε η Περιφέρεια Ιόνιων Νησιών μέσω του προγράμματος ΕΣΠΑ της περιόδου 2007 – 2014, που χρηματοδοτούσε η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Προηγήθηκε Προγραμματική σύμβαση συνεργασίας συνεργασίας μεταξύ του Δήμου Ζακύνθου και της Περιφέρειας Ιόνιων νησιών το 2014 που καθόριζε τους όρους και τις συνθήκες χρηματοδότησης και εκτέλεσης του έργου, προϋπολογισμού 210.000 ευρώ.
Η εργολήπτρια εταιρεία εγκαταστάθηκε το Μάιο του 2015 και άρχισε τις εργασίες ανέγερσης της Οικίας με παραδοσιακά υλικά στο χώρο του οικοπέδου που μέχρι τους σεισμούς του 1953 υπήρχε το σπίτι που μεγάλωσε ο ποιητής.
Στο μεταξύ στις 29 Ιουλίου του 2015 ο ιδρυτής και πρώτος Πρόεδρος του Σωματείου Νίκος Λαλώτης έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 85 ετών, μετά από μακρά νοσηλεία σε νοσοκομείο της Αθήνας. Καθήκοντα Προέδρου αναλαμβάνει ο μέχρι τότε αντιπρόεδρος του σωματείου, καθηγητής Διονύσιος Ζήβας και καθήκοντα αντιπροέδρου, ο μέχρι τότε ταμίας του Σωματείου, δημοσιογράφος Φίλιππος Συνετός.
Λίγους μήνες αργότερα, στις εκλογές του Σωματείου ο καθηγητής Διον. Ζήβας, επικαλούμενος λόγους υγείας, δεν έθεσε υποψηφιότητα και από αυτές αναδείχθηκε ένα νέο Δ.Σ. με πρόεδρο τον Φίλιππο Συνετό και αντιπρόεδρο την Πιερρίνα Κοριατοπούλου – Αγγέλη, δικηγόρο.
Η ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗΣ
Το έργο της ανέγερσης της οικίας του ποιητή ολοκληρώθηκε προς το τέλος του 2016.
Στις 16 Δεκεμβρίου 2016, το βράδυ, το Σωματείο άνοιξε για πρώτη φορά το σπίτι του ποιητή στο κοινό. Οργάνωσε μια βραδιά μνήμης στον αείμνηστο ιδρυτή του Σωματείου, Νίκο Λαλώτη. ΄Ηταν εκεί οι αρχές του Ζακύνθου, οι φίλοι και τα μέλη του σωματείου και πολλοί συμπολίτες μας που τίμησαν τον αείμνηστο Νίκο Λαλώτη οραματιστή του εγχειρήματος.
Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ
Στις 9 Μαρτίου του 2017 υπογράφεται Σύμβαση παραχώρησης της Οικίας από την Περιφέρεια Ιόνιων νησιών στον Πολιτιστικό Σύλλογο “Ούγος Φώσκολος”. Η σύμβαση προβλέπει την παραχώρηση της χρήσης της οικίας στον Π.Σ.Ζ. “Ούγος Φώσκολος”, άνευ ανταλλάγματος και για όσο χρονο διαρκεί η σύμβαση με την οποία ο Δήμος παραχώρησε στην Περιφέρεια το οικόπεδο ανέγερσης της κατοικίας.
Προβλέπει επίσης την εγκατάσταση του Σωματείου στο χώρο του ισογείου, την δημιουργία μουσειακής έκθεσης στον α΄ όροφο και την λειτουργία της, ως επισκέψιμου ιστορικού χώρου (Μουσείο).
Αμέσως άρχισαν οι πρώτες δωρεές αντικειμένων, έργων τέχνης και παλαιών βιβλίων με σκοπό να δημιουργηθεί μια πρώτη έκθεση για τη ζωή και το έργο του ποιητή.
Στις 13 Φεβρουαρίου 2018 φεύγει από τη ζωή σε ηλικία 90 ετών ο τέως πρόεδρος του Σωματείου Διονύσιος Ζήβας, μετά από μακρά νοσηλεία σε νοσοκομείο των Αθηνών.
ΟΙ ΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΣΤΟ Δ.Σ.
Από το 2017 έως τις μέρες μας το Σωματείο έχει οργανώσει πολλές δράσεις και έχει αυξήσει σημαντικά τον αριθμό των μελών του.
Το Διοικητικό Συμβούλιο πλαισιώνεται από μια Επιστημονική επιτροπή, μέλη της οποίας είναι διαπρεπείς καθηγητές ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και παράλληλα με την λειτουργία της έκθεσης έργων τέχνης και ενθυμημάτων στο σπίτι του ποιητή, έχει οργανώσει μέχρι το 2026:
– Επτά επιστημονικές συναντήσεις στη Ζάκυνθο.
– Μια επιστημονική ημερίδα σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Βρυξελλών στην πρωτεύουσα του Βελγίου.
– Μια ενημερωτική ημερίδα στο Εθνικό και Ιστορικό Μουσείο της Αθήνας για την προβολή του Μουσείου Ούγου Φώσκολου στη Ζάκυνθο. – – Μια επιστημονική ημερίδα με το Ανοιχτό πανεπιστήμιο Αθηνών, στον Φιλολογικό Σύλλογο “Παρνασσός”.
Τα τελευταία χρόνια το Σωματείο, έχοντας κάνει πράξη την ανοικοδόμηση της οικίας του ποιητή, έχει δημιουργήσει μια ενδιαφέρουσα συλλογή από ενθυμήματα, παλαιές εκδόσεις και έργα τέχνης που με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον επισκέπτονται για να δουν, χιλιάδες φίλοι του ποιητή από κάθε γωνιά του κόσμου.
Πρόκειται κυρίως για δωρεές από φιλοπρόοδους ζακυνθινούς αλλά και ιταλούς που εντυπωσιάζονται από την ευαισθησία και την μεγαλοσύνη του τόπου μας να ξαναχτίσει το σπίτι του ποιητή ίδιο και απαράλλαχτο με αυτό που υπήρχε από τον 18ο αιώνα έως το 1953 στο κέντρο της Πόλης της Ζακύνθου.
Σήμερα το σπίτι του ποιητή αποτελεί ένα σπουδαίο τοπόσημο που έχει αναβαθμίσει της ζωή στη συγκεκριμένη γειτονιά της Πόλης. Παρά το γεγονός ότι η περιοχή είναι “υπερφορτωμένη” από ανθρώπινες δραστηριότητες και από την κίνηση των οχημάτων, οι βελτιώσεις είναι αισθητές.
Η διοίκηση του Σωματείου επιδιώκει μέσα από τον διάλογο με τις τοπικές αρχές να υπάρξουν και άλλες γενναίες παρεμβάσεις στην περιοχή στην κατεύθυνση της συντήρησης της ιστορικής μνήμη και της πνευματικής κληρονομιάς του τόπου μας
Φίλιππος Συνετός
(Με την ιδιότητα του Προέδρου του Δ.Σ.)