Ο ”κακός χαμός” στους δρόμους και τις πλατείες της Πόλης

Σοβαρές διαστάσεις έχει λάβει το τελευταίο χρονικό διάστημα το ζήτημα της κατάληψης δημοσίων χώρων σε διάφορα σημεία της Πόλης, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις και παράπονα τόσο από πολίτες όσο και από επαγγελματίες. Πολλοί καταγγέλλουν ότι παρατηρούνται περιπτώσεις παράνομης χρήσης κοινόχρηστων χώρων, αλλά και υπερβάσεις των ορίων που προβλέπονται στις άδειες που έχουν χορηγηθεί από τις αρμόδιες αρχές.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο στα πεζοδρόμια, όπου σε αρκετές περιπτώσεις τραπεζοκαθίσματα, εμπορεύματα ή άλλες κατασκευές περιορίζουν σημαντικά τον διαθέσιμο χώρο για την διέλευση των πεζών. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε πεζοδρόμια μικρού πλάτους, ακόμη και ενός μέτρου, η διέλευση των πολιτών καθίσταται ιδιαίτερα δύσκολη ή και αδύνατη.

Η κανονιστική απόφαση

Ο κ. Γιάννης Κοκκίνης, Επικεφαλής της Κίνησης Πολιτών, δήλωσε στον –Ε- αναφορικά με την εφαρμογή της κανονιστικής στην Πόλη:

«Η κανονιστική απόφαση δεν είναι διακοσμητικό κείμενο. Είναι το εργαλείο που ο νόμος —ο Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων (ν. 3463/2006)— δίνει στο Δημοτικό Συμβούλιο για να ορίσει πού, πόσο και με ποιους όρους παραχωρείται ο κοινόχρηστος χώρος. Με βάση αυτήν εκδίδεται η άδεια χρήσης και εισπράττεται το προβλεπόμενο τέλος.

Και το κρίσιμο: οι κανόνες υπάρχουν ήδη, και μάλιστα τους έχει ψηφίσει ο ίδιος ο Δήμος. Στον «Κανονισμό Λειτουργίας Πεζοδρόμων & Δρόμων Ήπιας Κυκλοφορίας Πόλης Ζακύνθου» (Απόφαση Δ.Σ. 182/2024, όπως τροποποιήθηκε με την 128/2025) ορίζεται ρητά ότι στους πεζόδρομους πρέπει να παραμένει ελεύθερη λωρίδα διέλευσης πλάτους τουλάχιστον 3,50 μέτρων —κατ’ εξαίρεση 3,00 μ. σε στενούς πεζόδρομους— και ότι μέσα σε αυτήν δεν επιτρέπεται κανένα εμπόδιο, ούτε μόνιμο (ζαρντινιέρες, παγκάκια, πινακίδες) ούτε κινητό (τραπεζοκαθίσματα, κάδοι). Ο ίδιος κανονισμός ορίζει ρητά και ποιος εφαρμόζει: το Αστυνομικό Τμήμα, η Δημοτική Αστυνομία και ο Δήμος Ζακύνθου.

Και στα κοινά πεζοδρόμια, η εθνική νομοθεσία είναι εξίσου σαφής: πρέπει να μένει ελεύθερη λωρίδα όδευσης πεζών τουλάχιστον 1,50 μ., καθαρή από εμπόδια, με τον οδηγό όδευσης τυφλών ακάλυπτο, ενώ ο χώρος παραχωρείται μόνο «προ των καταστημάτων ή στην προβολή τους».

Άρα το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη κανονιστικής. Ο κανόνας υπάρχει και είναι σαφής — δεν εφαρμόζεται. Έχουν καταπατηθεί τα πάντα, χωρίς κανέναν έλεγχο· ο Δήμος δεν εισπράττει και ο πολίτης δεν λαμβάνει τον χώρο που του αναλογεί. Μια κανονιστική που δεν ελέγχεται και δεν εισπράττεται είναι απόφαση-βιτρίνα».

Οι άδειες

Ο κ. Γ. Κοκκίνης μίλησε στον –Ε- σχετικά με τις αναφορές και τα παράπονα των πολιτών για παρανομίες και παραβάσεις των αδειών:

«Δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά· πρόκειται για γενικευμένη εικόνα. Και δεν το λέω εγώ πολιτικά — το τεκμηριώνει το Ελεγκτικό Συνέδριο. Σε έλεγχο σε 14 δήμους και σε 476 καταστήματα, το 50% καταλάμβανε κοινόχρηστο χώρο χωρίς καμία άδεια και ένα επιπλέον 27% καθ’ υπέρβαση της άδειάς του. Συνολική παραβατικότητα 77%. Επτά στα δέκα καταστήματα εκτός νόμου. Η Ζάκυνθος δεν αποτελεί εξαίρεση — αντίθετα, με την τουριστική πίεση, η εικόνα επιτείνεται. Παρότι, όμως, το φαινόμενο υπάρχει σε όλη την Ελλάδα, είμαι σίγουρος πως ο πολίτης της Ζακύνθου περίμενε πολλά περισσότερα από τη δημοτική αρχή η οποία διαφήμιζε ότι είναι έτοιμη να “σπάσει αυγά”.

Ανοίγοντας κανείς σήμερα την εφαρμογή MyStreet, διακρίνει καθαρά τρία πράγματα. Πρώτον, έχουν αναπτυχθεί τραπεζοκαθίσματα σε πάρα πολλά σημεία που δεν καταβάλλουν αντίτιμο στον Δήμο — αθέμιτος ανταγωνισμός και σημαντική απώλεια εσόδων. Δεύτερον, οι δημόσιοι χώροι έχουν γεμίσει εμπόδια — απώλεια δημόσιου χώρου και παρεμπόδιση των ΑμεΑ. Τρίτον, η ανάθεση των χώρων στα καταστήματα φαίνεται να έχει γίνει με κριτήρια που σίγουρα δεν έχουν στο επίκεντρο τον δημόσιο χώρο.

Και προσοχή σε ένα σημείο: τα όρια κάθε παραχώρησης, τα πολύγωνα στον χάρτη του MyStreet, τα σχεδίασε ο ίδιος ο Δήμος. Άρα γνωρίζει με ακρίβεια τι έχει αδειοδοτήσει και τι συμβαίνει στην πραγματικότητα. Δεν πρόκειται, άλλωστε, για μια απόμακρη υπηρεσία που δεν βλέπει την πόλη: η ίδια η δημοτική αρχή ζει και κινείται στους ίδιους δρόμους, τους περνά καθημερινά, ενδεχομένως είναι και η ίδια πελάτης αυτών ακριβώς των καταστημάτων. Το «δεν ξέραμε» δεν στέκει με τίποτα. Μία απλή βόλτα από την πλατεία Σολωμού έως την πλατεία Αγίου Μάρκου με την εφαρμογή mystreet ανοιχτή είναι αρκετή για να καταλάβουν όλοι ακριβώς τι συμβαίνει.

Θέλω, όμως, να είμαι δίκαιος. Υπάρχουν πολλοί επαγγελματίες που είναι έτοιμοι να πληρώσουν κανονικά για τη χρήση του χώρου, αν τους ζητηθεί — το κόστος δεν είναι απαγορευτικό σε σχέση με το όφελος. Και υπάρχουν πολλοί που, από συνέπεια ή για λόγους ηθικής, δεν καταλαμβάνουν περισσότερο χώρο απ’ όσο τους αναλογεί — και πληρώνουν το τίμημα, με αρνητικά αποτελέσματα, εξαιτίας του αθέμιτου ανταγωνισμού από τους πιο «θαρραλέους». Αυτούς ακριβώς τους ανθρώπους αδικεί η ανομία και η ανοχή της, και η αδυναμία της Δημοτικής Αρχής».

Οι έλεγχοι

Ο κ. Γ. Κοκκίνης αναφέρθηκε στους ελέγχους των αρμόδιων υπηρεσιών:

«Προκαλώ τον Δήμο να μας δώσει στατιστικά στοιχεία σχετικά με τους ελέγχους που έχει κάνει αλλά και τα πρόστιμα που έχει επιβάλει . Στα λόγια ίσως ναι,  στην πράξη σχεδόν καθόλου, και σίγουρα όχι με συστηματικό και ισότιμο τρόπο. Το ίδιο το Ελεγκτικό Συνέδριο ήταν κατηγορηματικό: η δικαιολογία της έλλειψης προσωπικού δεν κρίνεται πειστική. Και συμπλήρωσε ότι, ακόμη κι όταν βεβαιώνονται παραβάσεις, δεν παρακολουθείται η αποκατάσταση του κοινόχρηστου χώρου, με αποτέλεσμα σταθερές κατασκευές να παραμένουν επί χρόνια.

Είμαι αποδέκτης πολλών παραπόνων από συμπολίτες μας — και πολίτες και επιχειρηματίες — που μου καταγγέλλουν το ίδιο: ενώ αναφέρουν καταπατήσεις μέσα από την εφαρμογή MyStreet, ο Δήμος απλά δεν κάνει απολύτως τίποτα. Η καταγγελία υποβάλλεται, καταγράφεται, και μετά χάνεται στο κενό. Το εργαλείο λειτουργεί, η δημοτική αρχή δεν το ακολουθεί και δεν υπάρχει καμία συνέπεια για τους υπεύθυνους, το οποίο έχει και σαν αποτέλεσμα την απώλεια της εμπιστοσύνης από όλους τους πολίτες.

Θυμίζω, μάλιστα, και την πολυδιαφημισμένη «επιχείρηση σκούπα», που παρουσιάστηκε ως η μεγάλη παρέμβαση για την απελευθέρωση των κοινόχρηστων χώρων και τελικά δεν πέτυχε απολύτως τίποτα. Ακούσαμε επίσης προαναγγελία για ελέγχους στις καταγγελίες του MyStreet, «τώρα που υπάρχει αρκετή δημοτική αστυνομία» — έναν ολόκληρο μήνα πριν. Αποτέλεσμα, κανένα.

Να πω και κάτι τεχνικό, γιατί έχει σημασία: η σήμανση των ορίων της παραχώρησης με χρώμα πάνω στο έδαφος δεν είναι χάρη προς τον πολίτη — είναι ρητή υποχρέωση του Δήμου μετά την αδειοδότηση. Αλλά μια απλή μπογιά στα όρια, χωρίς ελέγχους πίσω της, δεν σώζει το θέμα.

Και εδώ είναι ο ρόλος του Δήμου — όχι απαραίτητα τιμωρητικά, όχι απαραίτητα μέσω προστίμων: να βάλει τα πράγματα στη θέση τους, να αξιοποιήσει την τεχνολογία που του παρέχει δωρεάν η κεντρική διοίκηση, να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με τους επιχειρηματίες και τους δημότες, και να κάνει ό,τι καλύτερο για τον δημότη του. Αυτό ζητάμε: όχι κυνήγι, αλλά κανόνες που ισχύουν για όλους».

Η κατάληψη πεζοδρομίων

Ο κ. Γ. Κοκκίνης απάντησε στον –Ε- σχετικά με την κατάληψη πεζοδρομίων:

«Καρέκλες, τραπέζια, ψυγεία, σταντ, ζαρντινιέρες και τέντες που καταλαμβάνουν ολόκληρο το πλάτος του πεζοδρομίου, συχνά πάνω και στις οδεύσεις τυφλών. Το πεζοδρόμιο, όμως, δεν είναι επέκταση του μαγαζιού. Είναι κοινόχρηστος χώρος — ανήκει σε όλους, και πρώτα απ’ όλους σε αυτούς που το έχουν περισσότερο ανάγκη: στον ηλικιωμένο, στο άτομο με αναπηρία, στον γονιό με το καρότσι, στο παιδί.

Και το χειρότερο: αντί για βελτίωση, βλέπουμε οπισθοδρόμηση. Μετά την αμφιβόλου αποτελέσματος «επιχείρηση σκούπα», έναν μήνα μετά μετράμε τις διπλάσιες γλάστρες και τον δημόσιο χώρο σαφώς μικρότερο. Δεν έχουμε δηλαδή απλώς αδράνεια — έχουμε επιδείνωση.

Ας είμαστε ειλικρινείς: καταπατήσεις υπήρχαν και τα προηγούμενα χρόνια. Η διαφορά είναι ότι σήμερα ο κάθε πολίτης έχει την εφαρμογή στο κινητό του και βλέπει, μαύρο στο άσπρο, τι ακριβώς δικαιούται ο κάθε επιχειρηματίας — πόσο χώρο, μέχρι πού, με ποιους όρους. Και όταν συγκρίνεις αυτό που προβλέπει η άδεια με αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα, η εικόνα είναι εξωφρενική: μιλάμε για απίστευτη, πρωτοφανή καταπάτηση. Δεν είναι πια εντύπωση ή αίσθηση· είναι μετρήσιμο, τεκμηριωμένο, ορατό στον καθένα.

Το θέμα δεν είναι μικρό ούτε «αισθητικό». Είναι θέμα νομιμότητας και ισονομίας. Ο νομοθέτης το πήρε στα σοβαρά: με το άρθρο 31 του ν. 5143/2024 τριπλασιάστηκαν τα πρόστιμα για την αυθαίρετη χρήση κοινόχρηστων χώρων σε πλατείες, πάρκα, άλση και παραλίες. Ο νόμος υπάρχει· λείπει η βούληση να εφαρμοστεί τοπικά.

Και δεν ευθύνεται μόνο ο Δήμος. Το πιο πολυσύχναστο κομμάτι της πόλης —το παραλιακό μέτωπο, εντός της χερσαίας ζώνης λιμένα— δεν το διαχειρίζεται καν ο Δήμος, αλλά το Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο, βάσει του ν. 2971/2001, με αποφάσεις που εγκρίνει η Αποκεντρωμένη Διοίκηση. Εκεί η εικόνα είναι ακόμη χειρότερη. Σε πρόσφατη μάλιστα συνέντευξη ακούσαμε τον ισχυρισμό ότι το Λιμενικό Ταμείο «χάρισε» ένα μέτρο για τους πολίτες — σαν να αποτελεί δώρο προς τον πολίτη ο χώρος που ήδη του ανήκει. Αυτή η λογική είναι ακριβώς το πρόβλημα.

Να είμαι σαφής: δεν είμαστε ενάντια στην εστίαση και στους επαγγελματίες μας — είναι η ραχοκοκαλιά της τοπικής οικονομίας. Είμαστε υπέρ των κανόνων που ισχύουν για όλους. Άδεια για όποιον δικαιούται, τέλος που εισπράττεται, όρια που τηρούνται, και ελεύθερο πέρασμα για κάθε πολίτη. Όταν όλα έχουν καταπατηθεί, όταν δεν υπάρχει κανένας έλεγχος, όταν ο Δήμος δεν εισπράττει και ο πολίτης δεν λαμβάνει τον χώρο που του αναλογεί, το πρόβλημα δεν είναι ο επαγγελματίας — είναι η απουσία της Δημοτικής Αρχής. Και αυτή την απουσία είμαστε εδώ για να τη διορθώσουμε με την δημοσιότητα και τη διαφάνεια που ζητάμε σε όλα τα θέματα».

ΟΛΓΑ ΓΚΟΥΣΚΟΥ