Στις 18 Φεβρουαρίου 2018, έφυγε από τη ζωή μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες στο χώρο της επιστήμης που κόσμησε τα ελληνικά γράμματα και ανέδειξε, όσο λίγοι, την Ζακυνθινή παράδοση.
΄Εφυγε ο συμπατριώτης μας πανεπιστημιακός Διονύσης Ζήβας, ο πολυκύμαντος βίος του οποίου συνδέθηκε άρρηκτα με την αρχιτεκτονική επιστήμη και απέδωσε σοβαρούς καρπούς για τη χώρα και την ιδιαίτερη πατρίδα μας.
Για τη Ζάκυνθο ο Διονύσης Ζήβας υπήρξε ένας από τους πρωτεργάτες της αρχιτεκτονικής συνέχειας που διέκρινε τον επτανησιακό χώρο, στα χρόνια μετά τους σεισμούς του 1953.
Χάρη στην παρουσία του, αρχικά ως αρχιτέκτονας στο τότε υπουργείο Δημοσίων ΄Εργων και στη συνέχεια ως πανεπιστημιακός μελετητής και δάσκαλος, μετέφερε σε μια σειρά από δημόσια οικοδομήματα του τόπου μας το ύφος και τη γραμμή της προσεισμικής Ζακύνθου με αποτέλεσμα σήμερα να έχουμε στο κέντρο της πόλης μια σειρά από κτιριακές εγκαταστάσεις που τις διακρίνει η έντονη προσωπικότητα και το ανάλαφρο ευρωπαϊκό μπαρόκ.
Μελέτησε όσο κανένας άλλος, όλες τις μορφές της αρχιτεκτονικής παράδοσης από τις δυτικότροπες του αστικού χώρου έως τις λαϊκές κατασκευές σε πόλη και χωριά. Τα απομεινάρια των βυζαντινών μοναστηριών, τις προβιομηχανικές εγκαταστάσεις, τους ανεμόμυλους, τα λειτρουβία, τις πασσαλόπηκτες καλύβες του καλοκαιριού, τις βαρδιόλες ακόμα και τα πηγάδια.
Οι μελέτες του αποτυπώθηκαν σε σειρά επιστημονικών εκδόσεων από την πρώτη του διατριβή που είχε ως θέμα την Αρχιτεκτονική της Ζακύνθου έως την ύστερη μελέτη του με τίτλο Προβιομηχανικές αγροτικές εγκαταστάσεις στη Ζάκυνθο.
Σήμερα ίσως λίγοι να γνωρίζουν στον τόπο μας ότι πέρα από την αποφασιστική του συμβολή στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό των δημοσίων κτηρίων της μετασεισμικής περιόδου, ο ίδιος έκανε την αρχιτεκτονική μελέτη για το καμπαναρίο του Αγίου Διονυσίου στη σύγχρονη μορφή του, το κτίριο της μονής του Αγίου Διονυσίου, στην αρχική του μορφή, το κτίριο των υπηρεσιών της Αστυνομίας, το κτίριο του Εργατικού κέντρου, την επέκταση του Μουσείου Σολωμού κ’ Επιφανών Ζακυνθίων, την αποκατάσταση του κωδωνοστασίου του Αγίου Νικολάου του Μώλου, το κτίριο της Βιβλιοθήκης Καρ. Μητσάκη στην Παναγούλα, το Μουσείο Φυσικής ιστορίας “Χέλμη” στην Αγία Μαρίνα, την αποκατάστασης της ομώνυμης εκκλησίας στην ίδια κοινότητα.
Τελευταίο του έργο στη Ζάκυνθο η αρχιτεκτονική μελέτη της Οικίας Φώσκολου στο κέντρο της πόλης. ΄Ομως το έργο και τα ενδιαφέροντα του δεν περιχαρακώθηκαν στην σπουδαία αρχιτεκτονική κληρονομιά των Επτανήσων.
Ως πανεπιστημιακός δάσκαλος στην έδρα των “Αρχιτεκτονικών Συνθέσεων”, στο Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο, μελέτησε τον αθηναϊκό αστικό χώρο και έκανε σπουδαίες παρεμβάσεις σε αρχιτεκτονικά οικοδομήματα της πρωτεύουσας.
Το σημαντικότερο ίσως έργο που απέσπασε διθυράμβους και διεθνή βραβεία ήταν η μελέτη αποκατάστασης της ιστορικής γειτονιάς της Πλάκας, στους πρόποδες της Ακρόπολης, το 1978.
Εκείνη την εποχή ήταν η πρώτη εργασία που συνέβαλλε αποφασιστικά στην αποκατάσταση μιας ολοκληρωμένης χωρικής ενότητας και αναβάθμισε τη ζωή στο κέντρο της πρωτεύουσας.
Το συγγραφικό του έργο περιλαμβάνει εννέα (9) συνολικά βιβλία, έχει δημοσιεύσει 93 επιστημονικές ανακοινώσεις, 57 άρθρα, 4 βιβλιοκριτικές, και έχει συμμετάσχει σε 71 συνέδρια.
Πέρα όμως από το σπουδαίο επιστημονικό του έργο ο Διονύσης Ζήβας άφησε σπουδαίες διδαχές, σε όλους εμάς τους νεώτερους, με τη “στάση ζωής” του απέναντι σε αυτό που λέγεται δημόσιος βίος.
Οι ορίζοντες του ήταν πολύ διευρυμένοι. Μέσα σε αυτούς είχε “οικοδομήσει” πολλούς και ενδιαφέροντες “μικρόκοσμους” που κάλυπταν τις προσωπικές και επιστημονικές του αναζητήσεις.
Ανάμεσά τους, το χωριό του, τα “Φαγιά” (Αγία Μαρίνα), η πόλη της Ζακύνθου, το Μουσείο Σολωμού κ’ Ε.Ζ., ο Σύλλογος “Ούγος Φώσκολος”, το Ε.Μ. Πολυτεχνείο και η Σχολή Αρχιτεκτόνων, το ΄Ιδρυμα Μιχελή, η “Εταιρεία Αισθητικής”, το Πανεπιστήμιο της Κρήτης, το Ιόνιο Πανεπιστήμιο, οι εργασίες του στην Πλάκα, στην παλιά πόλη του Ρεθύμνου και στο ιστορικό Ναύπλιο, και πολλούς άλλους που ίσως και να μην γνωρίζουμε.
Σε όλους αυτούς τους χώρους ο Διονύσης Ζήβας έδωσε απλόχερα τη γνώση και το έργο του με έναν τρόπο όμως σεμνό, αθόρυβο και διακριτικό. Εξέφραζε με αυτόν τον τρόπο την βαθιά ευγένεια που τον χαρακτήριζε και τη σοφή αντίληψη του μέτρου που διέκρινε τη ζωή του.
Με αυτό το έργο και με αυτή τη στάση ζωής ο Διονύσης Ζήβας καταχωρείται στη συνείδησή μας ώς ένας ευπατρίδης του πνεύματος, των γραμμάτων και των τεχνών, στον οποίο όλοι εμείς οι νεώτεροι θα πρέπει να είμαστε ευγνώμονες για τα πολύ σημαντικά πράγματα που προσέφερε στον τόπο μας.
Ειδικότερα όσοι τον γνωρίσαμε και είχαμε τη χαρά να συνεργαστούμε μαζί του σε κοινές επιδιώξεις και στόχους.
Τον τελευταίο καιρό ωριμάζουν οι σκέψεις να τιμήσει η Ζάκυνθος, κατά τον προσήκοντα τρόπο, τον σπουδαίο αυτό επιστήμονα, το έργο του οποίου βρίσκεται σχεδόν καθημερινά μπροστά μας και χάρη σε αυτό εμείς μπορούμε εμείς να νιώθουμε τη χαρά και την ικανοποίηση ότι δεν ξεκόψαμε από τις ρίζες μας.
Κατά τη γνώμη μας θα πρέπει να αναλάβει σχετική πρωτοβουλία το Δημοτικό Συμβούλιο και όλοι εμείς που ζήσαμε κοντά στο μεγάλο αυτόν επιστήμονα και ζακυνθινό, να βοηθήσουμε!
Φίλιππος Συνετός