Οι πανελλαδικές εξετάσεις έκαναν την πρεμιέρα τους την Παρασκευή 29 Μαΐου και συνεχίζονται τις επόμενες ημέρες, με χιλιάδες μαθητές να δίνουν την δική τους μάχη για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Οι εξετάσεις αυτές αποτελούν κάθε χρόνο μια απαιτητική διαδικασία, γεμάτη άγχος, προσδοκίες και προσπάθεια για όλους τους υποψηφίους και τις οικογένειές τους. Παρά τις δυσκολίες και την πίεση, οι μαθητές καλούνται να δείξουν τις γνώσεις και τις δυνατότητές τους, έχοντας ως στόχο ένα νέο ξεκίνημα για το μέλλον τους.
Η εβδομάδα των εξετάσεων
Η κα Αδαμαντία Γκούσκου, ψυχολόγος, μίλησε στον –Ε- για τις μέρες των πανελληνίων:
«Οι μέρες των Πανελλαδικών μοιάζουν συχνά με έναν στενό διάδρομο όπου όλα ακούγονται πιο δυνατά: οι σκέψεις, οι προσδοκίες, οι φόβοι. Κι όμως, ακόμη κι εκεί, η ζωή δεν περιορίζεται στο αποτέλεσμα ενός γραπτού.
Η αξία ενός ανθρώπου δεν χωράει σε βαθμούς ούτε σε λίστες επιτυχίας. Χωράει πολύ περισσότερο στις μικρές παύσεις, στην ανάσα πριν τη συνέχεια, στη φροντίδα που δείχνει στον εαυτό του όταν όλα γύρω του μοιάζουν να απαιτούν περισσότερα. Το άγχος υπάρχει — αλλά δεν χρειάζεται να γίνεται μοναχικό βάρος. Μπορεί να μοιραστεί και έτσι να μικραίνει».
Η ψυχολογία των εφήβων
Η κα Α. Γκούσκου δήλωσε στον –Ε- αναφορικά με το πώς οι πανελλαδικές εξετάσεις επηρεάζουν την ψυχολογία των έφηβων:
«Πράγματι, οι Πανελλαδικές επηρεάζουν σημαντικά την ψυχολογία των εφήβων, ιδιαίτερα επειδή συμβαίνουν σε μια περίοδο όπου η προσωπική ταυτότητα και η αυτοεκτίμησή τους βρίσκονται ακόμη υπό διαμόρφωση. Πολλά παιδιά βιώνουν την επιτυχία ή την αποτυχία
στις εξετάσεις ως προσωπική επιβεβαίωση ή απόρριψη. Ο φόβος μήπως απογοητεύσουν τους γονείς ή το περιβάλλον τους, οι υψηλές προσδοκίες και η συνεχής πίεση μπορούν να οδηγήσουν σε έντονο στρες, ψυχική εξάντληση, ευερεθιστότητα ή και απομόνωση. Από μια συμβουλευτική και προσωποκεντρική οπτική, είναι σημαντικό να βλέπουμε τον έφηβο πέρα από την επίδοσή του και να του δίνουμε χώρο να εκφράζει ελεύθερα τα συναισθήματα, τις αγωνίες και τις αμφιβολίες του χωρίς κριτική.
Θα ήθελα, επίσης, να εστιάσω ιδιαίτερα στον ρόλο των γονέων. Η διαχείριση του άγχους των εξετάσεων δεν ξεκινά λίγες εβδομάδες πριν τις Πανελλαδικές, αλλά χτίζεται μέσα στα χρόνια, μέσα από τη σχέση που αναπτύσσεται με το παιδί. Όταν ένας έφηβος μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον όπου νιώθει αποδοχή, ασφάλεια και αγάπη ανεξάρτητα από τις επιδόσεις του, τότε αποκτά μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα απέναντι στις δυσκολίες.
Οι συγκρίσεις, η υπερβολική πίεση ή η ταύτιση της επιτυχίας με την προσωπική αξία επιβαρύνουν σημαντικά την ψυχολογία των παιδιών. Αυτό που έχουν περισσότερο ανάγκη είναι να αισθάνονται ότι, όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα, οι σημαντικοί άνθρωποι της ζωής τους παραμένουν σταθερά δίπλα τους».
Οι επιπτώσεις
Η κα Α. Γκούσκου αναφέρθηκε στα φαινόμενα άγχους και άλλων ψυχολογικών διακυμάνσεων που αφήνουν οι εξετάσεις στην μετέπειτα πορεία των παιδιών:
«Αρκετές φορές, μάλιστα, οι ψυχολογικές δυσκολίες δεν τελειώνουν με την ολοκλήρωση των εξετάσεων. Πολλοί νέοι βιώνουν άγχος και μετά το τέλος των Πανελλαδικών, είτε λόγω της αναμονής των αποτελεσμάτων είτε εξαιτίας της συναισθηματικής κόπωσης που έχει συσσωρευτεί όλη τη χρονιά. Συχνά εμφανίζονται συναισθήματα κενού, αβεβαιότητας ή και απογοήτευσης. Παράλληλα, πολλοί έφηβοι έρχονται αντιμέτωποι με βαθύτερες ανησυχίες για το μέλλον τους.
Το τέλος των εξετάσεων δεν σημαίνει απαραίτητα και επαγγελματική αποκατάσταση ή σιγουριά για τη ζωή που ακολουθεί. Υπάρχει αβεβαιότητα γύρω από τις επαγγελματικές προοπτικές, τις οικονομικές δυσκολίες, αλλά και το κατά πόσο η σχολή που τελικά θα επιλέξουν ανταποκρίνεται πραγματικά στις επιθυμίες και στην προσωπικότητά τους.
Πολλοί νέοι αισθάνονται ότι καλούνται να πάρουν πολύ σημαντικές αποφάσεις σε μια ηλικία όπου ακόμη διαμορφώνουν την ταυτότητά τους. Μέσα από τη δουλειά του Ψυχολόγου, έχοντας ακούσει ιστορίες εφήβων αλλά και ενηλίκων που εξακολουθούν να κουβαλούν τη ψυχολογική επίδραση αυτής της περιόδου, θεωρώ ότι οι Πανελλαδικές εξετάσεις αποτελούν μια ιδιαίτερα απαιτητική και συχνά επώδυνη διαδικασία.
Το εκπαιδευτικό σύστημα, όπως λειτουργεί σήμερα, δίνει μεγάλη έμφαση στην αποστήθιση ενός τεράστιου όγκου ύλης και στην ανάγκη οι μαθητές να αποδώσουν μέσα σε ένα πολύ περιορισμένο χρονικό πλαίσιο. Μέσα σε αυτή τη διαδικασία συχνά δεν αφήνεται αρκετός χώρος για δημιουργικότητα, ουσιαστική κατανόηση, προσωπική έκφραση και διαφορετικούς τρόπους σκέψης. Κάθε άνθρωπος έχει τον δικό του ρυθμό και τον δικό του τρόπο να εξελίσσεται και να εκφράζεται. Όταν όμως η εκπαιδευτική αξιολόγηση γίνεται τόσο αυστηρή και μονοδιάστατη, πολλά παιδιά αισθάνονται ότι δεν αξιολογούνται πραγματικά για το ποιοι είναι και τι δυνατότητες έχουν, αλλά μόνο για το πόσο καλά μπορούν να ανταποκριθούν σε ένα πιεστικό σύστημα εξετάσεων.
Οι εξετάσεις μπορεί να αποτελούν έναν σημαντικό στόχο και μια εμπειρία ωρίμανσης, όμως είναι σημαντικό ως κοινωνία να αναρωτηθούμε αν η εκπαιδευτική διαδικασία υπηρετεί ουσιαστικά τις ανάγκες των νέων ανθρώπων ή αν τελικά ενισχύει υπερβολικά το άγχος, την πίεση και τον φόβο της αποτυχίας. Η εκπαίδευση χρειάζεται να δίνει περισσότερο χώρο στην κριτική σκέψη, στη συναισθηματική ανάπτυξη, στη δημιουργικότητα και στη μοναδικότητα κάθε παιδιού».
Οι συμβουλές
Η κα Α. Γκούσκου απάντησε στον –Ε- σχετικά με τις συμβουλές που πρέπει να κρατήσουν οι υποψήφιοι αυτές τις μέρες:
«Σε ένα παιδί της Γ’ Λυκείου αυτές τις μέρες δεν χρειάζονται τόσο “τέλειες συμβουλές”, όσο μικρές υπενθυμίσεις που το κρατούν όρθιο μέσα στην ένταση. Πρώτα απ’ όλα: μην προσπαθείς να νιώθεις συνεχώς σίγουρος. Η αβεβαιότητα δεν σημαίνει αποτυχία· σημαίνει ότι είσαι μέσα στη διαδικασία. Αν περιμένεις να εξαφανιστεί το άγχος για να αποδώσεις, θα περιμένεις κάτι που δεν έρχεται. Μάθε να προχωράς μαζί του, όχι εναντίον του.
Δεύτερον: μην αντιμετωπίζεις κάθε μέρα σαν «τελική δοκιμασία». Δεν είναι μαραθώνιος όπου κρίνεσαι στο τέλος, αλλά μικρές επαναλαμβανόμενες προσπάθειες. Μια μέρα που δεν πήγε καλά δεν λέει τίποτα για την επόμενη.
Τρίτον: δώσε χώρο στο σώμα σου να σε βοηθήσει. Δεν είσαι μόνο σκέψη και διάβασμα· είσαι και ρυθμός, ανάσα, αντοχή. Μερικές φορές η πιο “έξυπνη” κίνηση δεν είναι να διαβάσεις περισσότερο, αλλά να σταματήσεις για λίγο.
Και ίσως το πιο σημαντικό: μην μικραίνεις τον εαυτό σου μέσα σε αυτό. Οι Πανελλαδικές είναι μια διαδικασία επιλογής, όχι αξιολόγηση αξίας. Δεν λένε ποιος είσαι — δείχνουν απλώς μια στιγμή σου.
Χωρίς να θέλω να προσθέσω ένα ακόμα στρώμα λόγων πάνω σε ήδη πολλή πίεση, θα αφήσω ένα μικρό σημείο ανακούφισης: Ίσως το ζητούμενο σε αυτή τη φάση να μην είναι μόνο η επίδοση σου, αλλά η δυνατότητα να περάσεις αλώβητος μέσα από την εξεταστική καταπόνηση, χωρίς να χάσεις τον εαυτό σου, χωρίς να σε ορίσει. Οι πανελλαδικές εξετάσεις δεν λένε όλη την ιστορία σου!»
ΟΛΓΑ ΓΚΟΥΣΚΟΥ