Την Κυριακή 16 Μαρτίου 2025 ένα άρθρο στην εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ των Αθηνών τάραξε τα νερά της, εδώ και δεκαετίες διαδεδομένης παραδοχής, πως ο ζακυνθινός ποιητής Ανδρέας Κάλβος ήταν κάποιος που η μορφή του ήταν παντελώς άγνωστη στις γενιές που ακολούθησαν, μετά το θάνατο του στην Αγγλία το έτος 1869.
Το άρθρο με τίτλο “Η όψη του ποιητή της αρετής” γράφτηκε από τον Γιώργο Ανδρειωμένο καθηγητή νεοελληνικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και αναφερόταν στην ανεύρεση ενός πορτραίτου που απεικονίζει έναν άνδρα που σύμφωνα με πολλές ενδείξεις απεικονίζει τον Ανδρέα Κάλβο.
Η έκπληξη τεράστια και το ενδιαφέρον πολύ μεγάλο. Όλες οι έρευνες που έκαναν πολλοί ειδικοί μελετητές εδώ και πολλές δεκαετίες, όλες είχαν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχε πορτρέτο, φωτογραφία ή σκίτσο με τη μορφή του ποιητή, καταρρίπτονταν και τα ερωτήματα που προκαλεί η αποκάλυψη αυτά πολλά.
Γνωρίζοντας τον κ. Γ. Ανδρειωμένο από τα συχνά ταξίδια του στη Ζάκυνθο κατά το παρελθόν ως ερευνητής και μελετητής των έργων του Σολωμού και του Κάλβου, επιδιώξαμε να θέσουμε αυτά τα ερωτήματα και να φωτίσουμε ακόμα περισσότερο αυτή την αποκάλυψη για την οποία είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα υπάρξουν όχι μόνο αντιρρήσεις αλλά ενδεχομένως και πολλές αμφισβητήσεις.
Έτσι την Τετάρτη 19 Μαρτίου στις 9.30 π.μ. είχαμε τη χαρά να μιλήσουμε με τον κ. Γ. Ανδρειωμένο, κατά τις ώρες που ταξίδευε από την Τρίπολη στην Καλαμάτα για τις ανάγκες της εργασίας του στο Πανεπιστήμιο και ακολούθησε ο εξής διάλογος.
Φ. Σ.: Κε καθηγητά έχει υπάρξει μια μακρά πορεία ερευνών γύρω από την ταυτότητα και το πρόσωπο του ποιητή Ανδρέα Κάλβου. Για κάποιους λόγους όμως, που δεν έχουν αποσαφηνιστεί, δεν είχε αποτυπωθεί ποτέ το πρόσωπο του σε κάποιο σχέδιο, σκίτσο ή πίνακα ζωγραφικής κατά την περίοδο που ζούσε, παρά το γεγονός ότι υπήρχαν όλα τα μέσα την εποχή εκείνη για να συμβεί αυτό. Πως το εξηγείται αυτό;
Γ. Α.: Είναι αλήθεια ότι αυτό ήταν ένα από τα ζητούμενα η ανακάλυψη δηλαδή μιας προσωπογραφίας του ποιητής της Αρετής. Θεωρώ ότι στην παρούσα περίσταση, όλες οι συμπτώσεις είναι πάρα πολλές.
Φ. Σ.: Με αυτή την αποκάλυψη που κάνατε από τις σελίδες της “Καθημερινής” πιστεύουμε ότι εφόσον ο ίδιος είχε δεχτεί να γίνει ένα πορτρέτο του, ενδέχεται να βρεθεί και στο μέλλον κάτι ανάλογο ίσως. Μέχρι τώρα υπήρχε η θεωρία ότι ο Κάλβος δεν ήθελε να αποτυπωθεί η μορφή του για κάποιους ειδικούς λόγους. Τώρα, καταρρίπτεται αυτή η θεωρία. Μάλιστα, φαίνεται ότι πρόκειται για ένα πορτρέτο όπου ο άνθρωπος είναι τοποθετημένος έτσι, ώστε να τον απεικονίσουν ζωγραφικά. Θα μπορούσε αυτό το πορτρέτο να αναφερόταν σε κάποιον άλλο Κάλβο και όχι συγκεκριμένα στον ζακυνθινό ποιητή;
Γ. Α.: Δεν μπορώ να καταλάβω από πού προκύπτει η θεωρία ότι ο Ανδρέας Κάλβος δεν ήθελε να φιλοτεχνηθεί ένα πορτρέτο του… Αυτή η εκδοχή περισσότερο κινείται στον χώρο του μύθου.
Είναι βάσιμη όμως η σκέψη ότι μπορεί το πορτρέτο να απεικονίζει κάποιον άλλον Κάλβο και όχι τον ποιητή. Το επώνυμο υπάρχει γενικότερα αλλά αυτό που διαφοροποιεί τα πράγματα είναι το βαφτιστικό όνομα. Η έρευνα που έκανα εγώ, έδειξε ότι είναι ο Λογοτέχνης Ανδρέας Κάλβος επειδή πίσω από το συγκεκριμένο πορτρέτο αναγράφεται το ‘’And. Calvo’’. Επομένως, σε εκείνη την εποχή, στην οποία τοποθετείται το πορτρέτο, δεν νομίζω ότι υπήρχε άλλος Ιταλός ποιητής με αυτό το όνομα.
Βέβαια, υπάρχουν κι άλλα στοιχεία. Το πορτρέτο αυτό είναι υπαρκτό και το έχω δει με τα μάτια μου. Πολύ σύντομα θα δημοσιεύσω επιπλέον τεκμηριωμένο υλικό που να αποδεικνύει ότι είναι ο Ανδρέας Κάλβος. Ως εκ τούτου, θεωρώ ότι είναι πολλές οι συμπτώσεις. Δεν είναι μόνο η επιγραφή που αναγράφεται στο πίσω μέρος του πορτρέτου. Όμως, αυτή είναι η ισχυρότερη ένδειξη».
Φ. Σ.: Διαβάζοντας το άρθρο σας στην “Καθημερινή” στέκομαι ιδιαίτερα στις περιγραφές που προϋπήρξαν της ανεύρεσης του πορτρέτου. Ουσιαστικά, συνάδουν με την εικόνα που βλέπουμε μπροστά μας.
Γ. Α.: Έχουμε μια περιγραφή του ποιητή από το Αγγλικό του διαβατήριο, το οποίο εξέδωσε το Βρετανικό Προξενείο της Μασσαλίας το 1826. Ο Ανδρέας Κάλβος ήταν 34 ετών όταν έγινε αυτό το διαβατήριο. Όμως, τα βασικά χαρακτηριστικά που δίνει το διαβατήριο, ταυτίζονται με αυτά του πορτρέτου. Κατά την εκτίμηση μου, στο πορτρέτο είναι σε μια ηλικία αρκετά μικρότερη. Κάποιος κακεντρεχής θα μπορούσε να πει μας πως γίνεται ένας νέος 20…27 ετών να έχει γκρίζα μαλλιά. Θα ήθελα να παρακαλέσω, όσους έχουν τέτοιες σκέψεις στο μυαλό τους, να δουν αντίστοιχα πορτρέτα πολλών άλλων. Για παράδειγμα, μπορεί κάποιος να δει ένα πορτρέτο του Ιωάννη Καποδίστρια…. αλλάζουν τα χρώματα των μαλλιών από ζωγράφο σε ζωγράφο.
Η μεγάλη μύτη, η άσπρη χροιά του προσώπου, το στρογγυλό πιγούνι, το υπογένειο που είναι καταφανές μαζί με τις φαβορίτες, το πλατύ μέτωπο και τα μεγάλα καστανά μάτια είναι όλα αυτά στοιχεία που μπορούν να οδηγήσουν σε μια βάσιμη ταύτιση του προσώπου με αυτό του Κάλβου.
Επίσης ένα ακόμα χαρακτηριστικό είναι ότι το “Calvo” στο πορτρέτο γράφεται με “v” και όχι με “b”. Ο Κάλβος εκείνη την εποχή έγραφε το όνομα του ως “Calbo”. Βέβαια, το όνομα πίσω από το πορτρέτο δεν το έχει γράψει ο ίδιος, απ’ότι φαίνεται αλλά ο καλλιτέχνης. Ο ίδιος Κάλβος υπέγραφε ως “Calbo”. Δεν έχει γράψει το όνομα στο πορτρέτο ο Κάλβος.
Φ. Σ.: Έχει γίνει έρευνα για την χρονολογική αποτύπωση του μελανιού αυτής της ιδιαίτερης γραφής που βρίσκεται πίσω από τον πίνακα από κάποιον ειδικό, ώστε να ξέρουμε πότε ακριβώς γράφτηκε;
Γ. Α.: Ο κάτοχος του πορτρέτου είναι διατεθειμένος να περάσει το συγκεκριμένο έργο από οποιαδήποτε διαδικασία πιστοποίησης. Αυτό που μπορώ να πω εγώ, είναι ότι το τελάρο και το στυλ ζωγραφικής, δεν πρόκειται για απομίμηση. Δεν είναι κάτι πλαστό. Το γεγονός ότι έχει ξεθωριάσει η επιγραφή αλλά ακόμα και το στυλ της γραφής, ενισχύουν βάσιμα αυτή την υπόθεση. Εάν παρατηρήσει κανείς το αυθεντικό πορτρέτο και δει τις αναγραφές των βιβλίων, θα βγάλει πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα».
Φίλιππος Συνετός