Η 28η του Οκτώβρη 1940 ήταν ένα εθνικό γεγονός με όλο το πλάτος και βάθος της έννοιας, μία πολυσύνθετη στιγμή της ελληνικής ιστορίας, ένας σταθμός, μία καμπή, μία αφετηρία γεμάτη εθνική αξιοπρέπεια και περηφάνεια αλλά και απέραντο προβληματισμό.
Το Κράτος την έχει επίσημα δεχτεί ως εθνική επέτειο και την πανηγυρίζει με όλη τη σειρά των σοβαροφανών εκδηλώσεων που συνηθίζονται για αυτές τις περιπτώσεις. Άραγε, η επισημότητα και ο πανηγυρικός τόνος αφήνουν να αποκαλυφθεί το νόημα και το περιεχόμενο του αντικειμένου που τιμάται και δοξάζεται; Ή μήπως ο γιορταστικός ντόρος αφήνει να προβάλλει μόνο η επιφάνεια των πραγμάτων, χρησιμεύει στο να θαφτούνε οι πιο ζωντανές πλευρές του θέματος και να φωτιστούνε τα πράγματα μόνο από μία ορισμένη σκοπιά;
Η 28η Οκτώβρη 1940 δεν μπορεί να αγνοηθεί από κανένα ούτε να καταντήσει ένα καθαρά τυπικό και ρουτινιάρικο γεγονός. Πήρε τη θέση που της αξίζει μέσα στην ελληνική ιστορία και συνεχώς εμπνέει και φρονηματίζει τους σκυταλοδρόμους του ελληνικού λαού. Διότι, στην αυγή της, αυτός ο λαός γιγαντώθηκε, συσπειρώθηκε και όρμησε ασυγκράτητος σε ένα σταδιακό και αδιάκοπο κυνήγι της λευτεριάς, σε όλες της τις διαστάσεις, σε ολοένα πιο ψηλά σκαλοπάτια…
Το πρώτο σκαλοπάτι, η πρώτη διάσταση ήταν ΕΘΝΙΚΗ. Ο ελληνικός λαός στρατεύτηκε να υπερασπίσει την εθνική του ανεξαρτησία και λευτεριά, να αποκρούσει τον ξένο επιδρομέα, σπρωγμένος από την απέραντη φιλοπατρία του και το δυνατό ελατήριο του πληγωμένου του φιλότιμου. Παραμερίστηκαν οι πελώριες πολιτικές και κοινωνικές διαφορές και μπήκαν όλα στην υπηρεσία της εθνικής προσπάθειας για την προάσπιση της πατρίδας.
Μα δεν ήταν δυνατό η εθνική μέριμνα να σκεπάσει τελείως και διαρκώς τα πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα. Ο ελληνικός λαός γνώριζε πως δεν πολεμάει τον ιταλικό λαό, αλλά τον ιταλικό φασισμό. Το αντιφασιστικό του αίσθημα ζυμώθηκε με το εθνικό. Πολεμώντας τον φασίστα επιδρομέα έδινε αυτόματα ως περιεχόμενο και σκοπό του αγώνα του το γκρέμισμα του φασισμού σε όλες τις μορφές του, ως εξωτερικού κατακτητή ή ως εσωτερικού τυράννου. Το ίδιο αίσθημα επικράτησε σε όλους τους λαούς του κόσμου τότε, ελεύθερους ή κατακτημένους, που μετέβαλαν τον πόλεμο από ενδοϊμπεριαλιστικό σε πατριωτικό-αντιφασιστικό.
Έτσι διαφάνηκε η διάσταση της ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ λευτεριάς. Οι μετέπειτα εξελίξεις τη γιγάντωσαν. Ο τρόπος της κατάρρευσης του μετώπου, η φυγή της μοναρχοφασιστικής κυβέρνησης στο εξωτερικό και η εγκατάλειψη του λαού στην τύχη του, το απόλυτο πολιτικό κενό που άφησε πίσω της, η σταδιακή επικράτηση δωσίλογων πρακτόρων του ναζί κατακτητή ανέβασαν τον αγώνα του ελληνικού λαού ένα ακόμα σκαλοπάτι, στην πάλη για δημοκρατία και λαϊκή κυριαρχία.
Μέσα στις συνθήκες της ξένης ναζιστικής κατοχής, τα άλυτα κοινωνικά προβλήματα οξύνθηκαν στον ύψιστο βαθμό. Η διάλυση του κράτους και της οικονομίας αφαίρεσε όλα τα προσχήματα και τις ασφαλιστικές δικλείδες που χρησιμοποιεί ένα καλά οργανωμένο καπιταλιστικό κράτος για να υποβιβάζει τις αντιδράσεις για την κοινωνική αδικία και εκμετάλλευση.
Το καθημερινό θανάσιμο πρόβλημα της φυσικής επιβίωσης, η αναδουλειά, η εξαθλίωση, η πείνα, η αναζήτηση της λαχανίδας, τα πτώματα στους δρόμους, τα γερασμένα από αβιταμίνωση παιδιά έκαναν άμεση και αυτόματη τη συνειδητοποίηση του κοινωνικού προβλήματος, το έφερναν στην πρώτη γραμμή και θέριευαν τις δυνάμεις που αγωνίζονταν για τη λύση του.
Έτσι, ο αγώνας που άρχισε στις 28 Οκτώβρη 1940, ανέβαινε ένα ακόμη σκαλοπάτι, ο δοκιμαζόμενος ελληνικός λαός συνειδητοποιούσε τη διάσταση της ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ λευτεριάς.
Ήταν μία εποχή φορτωμένη ιστορία. Ίσως ποτέ άλλοτε στην πορεία του λαού μας δεν έγινε τέτοια συμπύκνωση από αγώνες, θυσίες, διακηρύξεις και πόθους για απελευθέρωση, δημοκρατία, λαϊκή κυριαρχία, κοινωνική δικαιοσύνη, σοσιαλισμό, χρυσές ελπίδες για ολόπλευρη λευτεριά, ΕΘΝΙΚΗ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ. Ήταν ιστορικές στιγμές κορυφαίας ανάτασης.
Μέχρι εδώ υπερτερεί η εθνική δόξα και υπερηφάνεια. Από εδώ και πέρα κυριαρχεί ο πικρός και βαθύς προβληματισμός. Διότι οι πόθοι δεν ικανοποιήθηκαν, οι αγώνες δεν δικαιώθηκαν. Το υπέροχο οικοδόμημα κλονίστηκε και γκρεμίστηκε. Άρχισε η πτώση, το κατρακύλισμα…
Άραγε, σήμερα, σε ποίο σημείο βρισκόμαστε; Είμαστε, έστω, στην αφετηρία της 28ης Οκτώβρη 1940; Έχει κατοχυρωθεί η εθνική λευτεριά, έχει κατακτηθεί η πολιτική λευτεριά, έχουν προκόψει τα κοινωνικά προβλήματα; Έχουμε πραγματικότητες ή απλά νομικά σχήματα; Σε ποίο σημείο βρίσκεται το εθνικό φρόνημα, η ψυχή του λαού; Αντέχει στην πίεση της απογοήτευσης και της πίκρας, αντέχει στη διάβρωση της αδιαφορίας, του ευδαιμονισμού, της τηλεοπτικής χαύνωσης, του “αμερικάνικου τρόπου ζωής”;
Οι απαντήσεις δεν χωράνε εδώ. Άλλωστε ο προβληματισμός είναι υπόθεση και υποχρέωση κάθε Έλληνα πατριώτη. Μέσα από το σωστό αναστοχασμό, την κριτική έρευνα λαθών και αδυναμιών, το δίδαγμα για το μέλλον, είναι σίγουρο πως θα ξεπηδήσει και θα θεριέψει η πιο μεγάλη αυτοπεποίθηση και εμπιστοσύνη στις ακατάλυτες δυνάμεις του ενωμένου λαού. Για να συνεχίσει με περισσότερα και δυνατότερα όπλα το κυνήγι της λευτεριάς, σε όλες τις διαστάσεις της, ΕΘΝΙΚΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ, μέχρι την ολόπλευρη κατάκτησή της.
25/10/25
Ηλίας Μάργαρης
Υ.Γ. Το βαρυσήμαντο (!) αυτό κείμενο γράφτηκε στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, με πολυτονικό σύστημα! Κοντεύει πεντηκονταετία από τότε. Σήμερα ο προβληματισμός, η διάβρωση, η αλλοτρίωση έχουν βαθύνει.
Θαρσείτε. Όπως στη φύση, έτσι και στην κοινωνία η αποσύνθεση είναι το εργαστήρι της ζωής, που προχωρεί ερήμην των αυταπατών και των “καλών προθέσεων” των ανθρώπων. Τα μυαλά στη θέση τους, κατά το παράδειγμα του Διονύση Σαββόπουλου.
Όχι στα κάγκελα…